Tavşanlar, ilk bakışta kolay beslenen hayvanlar gibi görünür. Havuç uzatırsınız, kemirir; marul verirsiniz, yer. Oysa tavşanın sindirim sistemi, sürekli çalışan ve lif eksikliğine çok hızlı tepki veren hassas bir düzendir. Yanlış oranlarda verilen bir tavşan yemi programı, birkaç gün içinde iştahsızlık, yumuşak dışkı ya da diş problemlerine dönüşebilir. İyi haber şu: doğru dengeyi bir kez kavradığınızda günlük beslenme rutini oldukça basitleşir.
Bu rehberde tavşan beslenmesinin üç ayağını — kuru ot, taze sebzeler ve pellet — tek tek ele alacağız. Amaç, tabaktaki oranları ezberlemek değil, neden o oranlar olduğunu anlamak. Böylece tavşanınızın yaşına, kilosuna ve dışkı görünümüne göre kendi ayarlamalarınızı yapabilirsiniz.
Tavşan beslenmesini bir piramide benzetirsek, tabanda kuru ot yer alır. Günlük besin alımının yaklaşık yüzde 80'i kuru ottan gelmelidir ve tavşanın önünde her zaman, sınırsız miktarda ot bulunmalıdır. Bu kural kulağa fazla gibi gelse de tavşanın hem sindirimi hem dişleri buna bağlıdır.
Tavşanın bağırsakları, uzun lifli yapıları itmek üzere tasarlanmıştır. Lif azaldığında bağırsak hareketleri yavaşlar; yavaşlayan bağırsak gaz, ağrı ve iştah kaybına yol açar. Ayrıca tavşanın dişleri hayatı boyunca uzamaya devam eder. Kuru otu çiğnemek için gereken yan yana öğütme hareketi, dişleri doğal yolla aşındırır. Sadece yumuşak yem ve sebzeyle beslenen bir tavşanda diş aşırı uzaması, ağızda yaralar ve yemek yiyememe tablosu görülebilir. Ağzını sürekli ovalayan, salyası artan ya da yem kabına yaklaşıp geri çekilen bir tavşanda ilk akla gelmesi gereken şey diştir; hayvanlarda sağlık sorunlarının belirtileri konusunu okuduysanız bu tür ince davranış değişimlerinin ne kadar değerli olduğunu bilirsiniz.
Genel kural: yetişkin tavşanlar için çayır otu (timothy, orchard, çayır kuru otu gibi karışık kuru otlar), yavrular için ise yonca. Yonca protein ve kalsiyum açısından zengindir; büyüme çağındaki tavşana yararlıdır ama yetişkin bir tavşanda fazla kilo ve idrar yolu sorunlarına zemin hazırlayabilir. Yaklaşık altı-yedi aylık dönemden sonra yavaş yavaş yoncadan çayır otuna geçiş yapılır.
Otun kalitesi de önemlidir. Yeşilliğini büyük ölçüde korumuş, kokusu tatlı ve tozsuz bir ot iyi işarettir. Küflü, rutubet kokan, aşırı tozlu otlar hem solunum yollarını tahriş eder hem sindirim sorunu çıkarır. Otu serin, kuru ve havalanan bir yerde saklamak, tavşan ve hamster barınağı düzeninin sessiz ama önemli bir parçasıdır.
Pellet ve sebzeye alışmış bir tavşan başlangıçta ota ilgi göstermeyebilir. Bu durumda pellet miktarını kademeli azaltmak, otu yatak alanının yakınına ve tuvalet köşesinin hemen bitişiğine koymak işe yarar; tavşanlar yemek yerken tuvalete gitme eğilimindedir. Farklı ot türlerini denemek, otun içine birkaç yaprak kuru nane serpmek de merak uyandırır.
Ot temeli kurulduktan sonra sıra tamamlayıcılara gelir. Buradaki en sık hata, destekleyici besinleri ana yemek gibi görmektir.
Yetişkin bir tavşan için günde, vücut ağırlığının her kilogramı başına yaklaşık bir avuç (bir su bardağı hacminde) yeşil yapraklı sebze uygun bir başlangıçtır. Roka, marul çeşitleri (göbek marul hariç), maydanoz, kişniş, nane, semizotu, havuç yaprağı, lahana yaprakları gündelik seçenekler arasında sayılabilir. Bir öğünde iki-üç çeşit karıştırmak, tek bir sebzeden aşırı madde alımını engeller.
Havuç, elma, muz gibi şekerli besinler ise ödül kategorisindedir; günde küçük bir dilim yeterlidir. Patates, soğan, sarımsak, fasulye, mısır, ekmek ve kuruyemişler tavşan için uygun değildir. Yeni bir sebzeyi tek başına, küçük miktarda ve iki-üç gün gözlemleyerek eklemek en güvenli yöntemdir.
Pellet, otun karşılayamadığı vitamin ve mineralleri tamamlamak için vardır. Renkli tohum, mısır patlağı ve kuru meyve parçaları içeren "müsli" tarzı karışımlar yerine, tek tip ve sade preslenmiş pelletler tercih edilmelidir. Çünkü tavşan karışık yemin içinden sadece sevdiği şekerli parçaları seçer, lifli kısmı bırakır.
| Tavşanın durumu | Günlük pellet miktarı (yaklaşık) |
|---|---|
| Yavru (6 aya kadar) | Serbest, yonca temelli |
| Yetişkin, normal kilolu | 2 kg başına 1–2 yemek kaşığı |
| Fazla kilolu yetişkin | Azaltılmış miktar, ot artırılır |
Etikette lif oranının yüksek (kabaca yüzde 18 ve üzeri), protein oranının ölçülü olması iyi bir göstergedir.
Temiz suya sürekli erişim, otun sindirilebilmesi için şarttır. Birçok tavşan biberondan çok açık kaptan içmeyi tercih eder; ağır, devrilmeyen bir seramik kap iyi çözümdür. Marketlerde satılan renkli kemirgen çubukları, yoğurtlu damlalar ve şekerli bisküviler beslenme değeri taşımaz. Hayvan beslenirken yapılan yaygın hatalar arasında bu tür ödüllerin gündelik alışkanlığa dönüşmesi başta gelir.
Bir tavşanın 12 saat boyunca hiç dışkı yapmaması ya da hiç yem yememesi acil