Bir köpeğin sağlığı, günün büyük bölümünde kabında duran o birkaç yüz gram mamayla doğrudan bağlantılıdır. Tüy parlaklığı, sindirim düzeni, eklem dayanıklılığı, hatta enerji seviyesi bile beslenmeyle şekillenir. Bu yüzden köpek mama seçimi, yeni bir köpekle yaşamaya başlayan herkesin ilk öğrenmesi gereken konulardan biri. Rafta onlarca paket varken hangisinin sizin köpeğinize uygun olduğunu anlamak, aslında sanıldığı kadar karmaşık değil; sadece doğru soruları sırayla sormak gerekiyor.
Bu soruların en önemli üçü şunlar: Köpeğim hangi yaş döneminde? Yetişkin ağırlığı ve ırkı ne? Bilinen bir sağlık sorunu ya da hassasiyeti var mı? Aşağıda bu üç başlığı adım adım açıyoruz.
Köpekler ömürleri boyunca aynı besin ihtiyacına sahip değildir. Büyüme çağındaki bir yavru ile on yaşındaki bir köpeğin protein, kalsiyum ve kalori gereksinimi birbirinden belirgin şekilde farklıdır. Mama paketlerinin üzerinde yazan "puppy", "adult", "senior" ifadeleri süslü etiketler değil, bu farkın karşılığıdır.
Yavru köpekler kilolarına oranla yetişkinlerin yaklaşık iki katı enerjiye ihtiyaç duyar. Bu dönemde protein oranı yüksek, kalsiyum ve fosfor dengesi büyümeye uygun ayarlanmış yavru mamaları tercih edilir. Tanecikler küçük ve kolay çiğnenebilir olmalıdır; gerekirse ilk haftalarda ılık suyla biraz yumuşatılabilir.
Günlük porsiyon tek seferde değil, üç dört öğüne bölünerek verilir. Küçük mideler büyük porsiyonları kaldıramaz ve tek öğün, kan şekeri dalgalanmasına yol açabilir. Ayrıca yavruya yetişkin maması vermek, ilk bakışta zararsız görünse de büyüme döneminde gereken mineral dengesini sağlamadığı için önerilmez.
Köpek erişkin ağırlığına ulaştıktan sonra hedef değişir: artık büyümeyi değil, mevcut vücut kondisyonunu korumayı amaçlarız. Küçük ırklarda yetişkinliğe geçiş yaklaşık 10-12 ay, orta ırklarda 12 ay civarı, iri ırklarda ise 18-24 ayı bulabilir. Bu geçiş bir günde değil, yeni ve eski mamayı bir hafta boyunca karıştırarak yapılır; ani değişim ishale yol açar.
Yetişkin dönemde en sık görülen hata, aktivite düzeyini hesaba katmamaktır. Günde iki kez uzun yürüyüşe çıkan bir köpekle apartmanda sakin bir hayat süren köpeğin porsiyonu aynı olamaz. Hareket ihtiyacı konusunda evcil hayvanlar için fiziksel aktivite başlığındaki önerilerle beslenme miktarını birlikte düşünmek en sağlıklısı.
Yedi yaş üstü köpeklerde metabolizma yavaşlar, eklemler yorulur, böbrekler daha hassas hale gelir. Bu dönemde kalorisi biraz düşük, protein kalitesi yüksek, eklem desteği için glukozamin ve omega yağ asitleri içeren mamalar öne çıkar. Yaşlı köpeklerde iştah kaybı da olabilir; mamayı ılıtmak ya da suyla nemlendirmek kokusunu artırarak yemeyi kolaylaştırır.
Yaş kadar önemli ikinci ölçüt bedendir. Bir Chihuahua ile bir Kangal'ın çiğneme kapasitesi, kalori ihtiyacı ve iskelet yükü aynı değildir. Mama markalarının "small breed" ve "large breed" ayrımı tam bu noktada işe yarar.
Küçük ırklar kilogram başına daha fazla enerji harcar; yani küçük ama yoğun beslenmeye ihtiyaç duyarlar. Tanecik boyutunun küçük olması hem çiğnemeyi hem de diş sağlığını etkiler. Bu ırklarda diş taşı ve diş kaybı sık görüldüğü için, tanecik dokusunun dişi mekanik olarak temizlemeye yardımcı olması bir avantajdır. Porsiyonlar minik olduğu için gözle tahmin yerine mutlaka ölçü kabı veya tartı kullanılmalı; birkaç gram fazla, küçük bir köpekte kısa sürede kiloya dönüşür.
İri ırklarda temel kaygı eklem ve kemik gelişimidir. Fazla kalorili beslenme, yavrunun çok hızlı büyümesine ve eklem sorunlarına zemin hazırlayabilir. Bu yüzden iri ırk yavru mamalarında enerji yoğunluğu daha kontrollüdür. Yetişkinlikte ise mide burkulması riski nedeniyle günlük porsiyonun ikiye bölünmesi, yemekten hemen önce ve sonra yoğun egzersizden kaçınılması önerilir.
Bazı köpeklerde belirli protein kaynaklarına ya da tahıllara karşı hassasiyet görülür. Sürekli kaşınma, kulak enfeksiyonlarının tekrarlaması, yumuşak dışkı ya da aşırı gaz bu tabloya işaret edebilir. Böyle durumlarda tek protein kaynaklı mamalar denenir, ancak deneme süreci veteriner gözetiminde yürütülmelidir. Hayvanda sağlık sorunlarının belirtileri konusunda bilgi sahibi olmak, mamayı suçlamadan önce başka bir nedeni ayırt etmenizi de sağlar.
Kısırlaştırılmış köpeklerde enerji ihtiyacı düşer; bu köpekler için kalorisi azaltılmış formüller mantıklıdır. Kronik böbrek, karaciğer veya idrar yolu sorunu olan köpeklerde ise reçeteli diyet mamaları kullanılır ve bunlar kendi başına seçilecek ürünler değildir.
Paketin ön yüzündeki görseller yerine arka yüzdeki içerik listesine bakın. İlk üç bileşen, mamanın omurgasını oluşturur.
| Bakılacak nokta | Ne aramalı |
|---|---|
| İlk bileşen | Belirtilmiş bir et veya et unu (tavuk, kuzu gibi) |
| Protein oranı | Yavruda daha yüksek, yaşlı |